Rudnički Portal | Sve o Rudniku na jednom mestu

Više od jednog milenijuma prošlo je od boravka Rimljana na Rudniku do prvog pomena Rudnika 27.10.1296. godine.O Rudniku u srednjem veku i Nemanjićima na Rudniku dosta podataka se može naći u numizmatici, zapisima i dokumentima dubrovačkih trgovaca koji su bili na Rudniku. Posle Brskova, gde se kovao novac sa latinskim natpisima, od 1300. godine novac se kuje na Rudniku, koji u srednjem veku doživljava neviđeni uspon. To je novac kralja Dragutina i ujedno prvi srpski dinar sa ćiriličnim natpisom. Na prelazu dva veka 1299. godine dolazi do sukoba kralja Milutina i Dragutina. U projektu mirovnog ugovora iz 1301. godine Rudnik pripada kralju Dragutinu i ostaje u njegovom posedu do njegove smrti 1316. godine. Na saboru neposredno pred smrt Dragutin je vlast predao sinu Vladislavu.
Do sukoba Stefana Dečanskog i Vladislava 1323. godine je došlo zbog prihoda koje je Rudnik donosio. Krajem 1323. godine Rudnik je u posedu Stefana Dečanskog. Stefan Dečanski kuje novac sa natpisom „Stefan Uroš kralj treći". U vreme vladavine Stefana Dečanskog Rudnik je ustrojen kao i svi ostali gradovi na jugu države. U kraljevo ime gradom je upravljao vojni i civilni zapovednik. Uspon Rudnika u srednjem veku je trajao nešto više od 150 godina, od kraja 13. do polovine 15. veka, kada Despot Stefan Lazarević 1412. godine donosi „Zakon o rupama" (Zakon o rudnicima).U vreme raspada srpskog carstva Rudnik se nije mogao nesmetano razvijati. Prvo je bio u sastavu moćnog kneza Vojislava Vojinovića do njegove smrti 1363. godine. Posle njegove smrti pripao je njegovom si-novcu Nikoli Altomanoviću 1367. godine. U tom trenutku srpsko car-stvo se nalazilo u potpunom rasulu. Nikolina prestonica je bila u Uži-cu a Rudnik je bio najbogatije mesto. U sukobu sa Lazarom Hrebeljano-vićem izgubio je Rudnik krajem 1370. godine. U jesen 1389.godine posle Kosovske bitke, ugarski kralj Žigmund je često upadao u Srbiju. Neki izvori govore da je dolazio sa vojskom do Rudnika. Knez Stefan Lazarević je držao Rudnik do svoje smrti 1427. godine. Dubrovačka kolonija na Rudniku je doživela snažan uspon u srednjem veku i postala brojno najjača i najaktivnija. Podaci iz toga perioda su brojni i raznovrsni, od lista carinika, vlasnika nekretnina, sudskih sporova i presuda. Nešto manje brojna je bila kolonija Kotorana na Rudniku. Posle smrti despota Stefana 1427. godine, u rudničkom kraju je zavladao strah od Turaka pa su se dubrovački trgovci sklonili u Ostrvicu. U doba despota Đurđa Brankovića, uz Smederevo, Rudnik je jedna od despotovih prestonica. Ozbiljniji turski napadi na Ostrvicu i Rudnik počinju 1439. godine. Iste 1439. godine na Rudniku je već sedeo turski kadija sve do 1444. godine kada je Segedinskim mirom Rudnik vraćen, sa još 23 grada, despotu Đurđu. Krajem 1456. godine, tačnije 24. decembra po starom kalendaru, u svom dvoru na Rudniku umro je despot Đurađ Branković.  Tako je Rudnik bio svedok fizičkog nestanka poslednjeg značajnog vladara srednjovekovne Srbije. Rudnik je spadao u ona mesta gde su se dobijali razni obojeni metali. Pored srebra i olova vađen je naročito i bakar. Koliko se iz poznatog materijala može zaključiti da je Rudnik davao više bakra nego ikoje drugo srednjovekovno mesto. Rudnički bakar je upotrebljavan u Dubrovniku za livenje topova. I pod Turcima Rudnik je ostao znatan proizvođač bakra.  Dubrovčani se na Rudniku javljaju kao vlasnici nekretnina, dućana, kuća i rudarskih okana i kola, kao i službenici carine. Zakup carine od vladara na period od godinu nije predstavljao samo ubiranje carine, već se carinici pokazuju kao organi vlasti. Podatak o iznosu zakupnine za rudničku carinu pruža nam mogućnost da odredimo značaj Rudnika u odnosu prema Srebrenici kada su ova dva najveća rudarska centra dostigla svoj najveći uspon. Po visini zakupa, prema podacima iz 1417. godine, srebrenička carina je data u zakup za 3100 litara srebra, a rudnička za 2400 litara srebra. Nema pisanih podataka o padu Rudnika pod tursku vlast, ali se pret-postavlja da je Rudnik pao 1458. godine, a padom Smedereva 20. juna 1459. godine konačno je Srbija pala pod tursku vlast. Rudnik pripada Smederevskom sandžaku. Sedište rudničke nahije je u Ostrvici koju su Turci nazivali „Srfiče Hisar". Dolaskom Turaka Rudnik gubi na značaju, deo stanovništva napušta Rudnik, a sa njima i veliki broj dubrovačkih trgovaca. Turci su na Rudniku na levoj obali Jasenice osnovali svoje naselje

Razvijajući Rudnik kao rudarski i trgovinski centar turska vlast je sagradila jako utvrđenje na potezu današnjih Gradova, gde su vidljive ruševine turskog utvrđenja. Turske vlasti su razvijale rudarstvo isključivo za livenje topova i topovskih đuladi na Rudniku.  U 17. veku Rudnik se ne pominje kao rudarsko mesto zbog osiromašenog rudišta i odlaska nemačkih rudara Sasa.
Za vreme Prvog ustanka rudarstvo na rudničkoj planini bilo je zavijeno velom tajne.
Ruski diplomatski predstavnik u Beogradu Rodofinikin nije o rudničkom rudarstvu izveštavao čak ni kneza Prozorovskog u Rumuniji.
U vreme pisanja ovog pisma, 1808. godine na rudničkim rudištima se uveliko radilo. Bila je proradila čak i topionica. Ustanička vlada, jasno se vidi, imala je svojih tajni u vezi sa rudničkim rudarstvom.
Rudarstvu na Rudničkoj planini ustanička vlada je posvetila punu pažnju.
Krajem 1808. godine i sam Karađorđe je obilazio rudničke rudare i čašćavao radnike, zajedno sa ruskim izaslanikom Rodofinikinom.
U vreme Prvog ustanka Srbija je bila preplavljena austrijskim uhodama i špijunima jer su  se Austrijanci posebno interesovali za rudarstvo pošto su, iz vremena austrijske okupacije Srbije posle Požarevačkog mira (1718-1738) imali sigurne podatke o rudarstvu i sadržaju svih rudišta u Srbiji, a posebno Rudnika.
Prema raspoloživim podacima za vreme Drugog svetskog rata nemačka okupaciona vlast nije ekslopatisala rudu sa rudničkih rudišta.
Do ponovnog početka rudarstva na Rudniku došlo je 1948. godine kada su upisane prve četiri rudarske nadnice. Prijem radnika se nastavlja u toku 1949. godine sve do zvaničnog osnivanja preduzeća 5-og januara 1950. godine.